DEEP RESEARCH · VENTURE POLICY
벤처투자 활성화 정책: 150조 원 국민성장펀드의 설계와 리스크
공공자본, 민간 LP, CVC 규제 완화, 회수시장, 지역 생태계를 하나의 패키지로 점검
투자 판단의 책임은 본인에게 있습니다. 본 자료는 리서치이며 매수·매도 추천이 아닙니다.
0. 결론 먼저
원문이 본 정책 패키지의 핵심은 “생산적 금융”으로 자본 배분을 바꾸겠다는 시도다. 150조 원 국민성장펀드는 규모와 비전이 크지만, 관제 펀드화·시장 왜곡·실행 복잡성이라는 리스크를 동시에 안고 있다.
벤처 활성화 정책 패키지자금 공급만이 아니라 인재·회수·지역까지 묶은 구조
공공자본150조 원 국민성장펀드
민간자본CVC 완화·모태펀드·세제
생태계스톡옵션·인재·지역 인프라
회수시장M&A·세컨더리·IPO 개편
정부가 지휘관이 아니라 촉매자로 작동해야 정책 효율이 높아진다는 관점
1. 핵심 정책 축
| 정책 축 | 핵심 정책 | 목표 | 메커니즘 |
|---|---|---|---|
| 대규모 공공자본 | 150조 원 국민성장펀드 | 전략 산업과 벤처 생태계에 장기 자본 공급 | 민관 매칭펀드, 직·간접 지분투자, 저리 대출 |
| 민간자본 동원 | CVC 규제 완화, 모태펀드 확대, 2025년 세제 개편 | 대기업·기관·개인 자금을 벤처로 유인 | 금산분리 완화, 공공 모태펀드, LP 세제 혜택 |
| 생태계와 인재 | 스톡옵션 세제 혜택 확대 | 최고 수준 인재 유치·유지 | 스톡옵션 행사이익 연간 비과세 한도 2억 원 |
| 회수시장 | M&A, 세컨더리 펀드, IPO 제도 개편 | 투자자와 창업가의 회수 경로 제공 | M&A 세제, 세컨더리 출자, IPO 합리화 |
| 지역 성장 | 지역 벤처펀드와 인프라 | 수도권 외 자생적 생태계 육성 | 지역 모태펀드, 스타트업 파크, R&D 거점 |
2. 국민성장펀드 구조
공식 사실: 원문은 총 규모를 150조 원 이상, 공공·국책 자금 75조 원과 민간·시장 자금 75조 원을 결합하는 구조로 정리한다. 2026년 예산 1조 원 우선 반영도 제시됐다.
| 구성 요소 | 세부 내용 |
|---|---|
| 총 규모 | 150조 원 이상 |
| 자금 출처 | 공공/국책 75조 원, 민간/시장 75조 원 |
| 정부 역할 | 후순위 투자 등 위험 분담을 통한 민간 참여 유도 |
| 거버넌스 | 경제관계회의, 국민성장펀드 운용위원회, 관계부처 차관급 협의체 |
| 투자 대상 | AI, 반도체, 바이오 등 10대 전략 산업, 벤처 생태계, 지역 성장, 데이터센터 등 인프라 |
| 투자 수단 | 직접 지분투자, 펀드오브펀드, 인프라 투융자, 초저리 대출 |
3. CVC 규제 변화와 민간자본
| 규제 영역 | 개정 전 | 개정 후 | 기대 효과 |
|---|---|---|---|
| 외부자금 조달 한도 | CVC 펀드 외부 LP 자금 최대 40% | 50%로 상향 | 더 큰 펀드와 기관투자자 참여 유도 |
| 해외투자 한도 | 총자산 최대 20% 해외투자 | 30%로 상향 | 글로벌 전략 투자 촉진 |
| 해외 자회사 투자 | 통상 해외투자 한도 포함 | 국내 스타트업 해외 자회사 투자를 국내투자로 간주 가능 | 포트폴리오사의 해외 확장 제약 완화 |
| 소유 구조 | 일반지주회사의 CVC 자회사 지분 100% 보유 의무 | 현행 유지 | 타인자본 이용 지배력 확장 방지 |
| 투자 금지 대상 | 총수 일가 소유·지배 기업 투자 금지 | 현행 유지 | 이해상충과 사익편취 리스크 완화 |
4. 국제 모델과 SWOT
| 모델 | 정부 역할 | 핵심 메커니즘 | 한국 시사점 |
|---|---|---|---|
| 이스라엘 요즈마 | 초기 촉매와 위험 흡수자 | 해외 VC 파트너십, 정부 지분 매입 옵션 | 민간 주도 운용과 인센티브 일치가 중요 |
| 프랑스 Bpifrance | 통합 공공 투자은행 | 기업 생애 전주기 지원 | 정치 순환을 넘는 영속 기관의 필요성 |
| 미국 SBIR | 최초 고객과 R&D 자금 제공자 | 연방 R&D 예산 일부를 중소기업 보조금으로 배정 | 정부 수요로 딥테크를 검증하는 대안 |
Strengths
강점
150조 원 규모, 자금·인재·회수·지역을 다루는 포괄 설계, 강한 정치적 의지.
Weaknesses
약점
관제 펀드화, 기업가치 인플레이션, 민간 VC 구축 효과, 다부처 실행 복잡성.
Opportunities
기회
전략 산업 주도권, 회수시장 병목 해소, 해외 VC와 핵심 인재 유치.
Threats
위협
글로벌 침체, 미중 기술전쟁과 관세, CVC 악용 시 규제 회귀, 재정 부담.
5. 내 판단
해석: 정책 방향은 벤처 생태계에 우호적이다. 다만 자본 규모만으로 성과가 보장되지는 않는다. 민간 운용 독립성, 회수시장 개선, 지역 펀드의 질, 실패 프로젝트에 대한 손실 규율이 성패를 가를 것으로 본다.
출처
- 네이버블로그 원문: https://m.blog.naver.com/PostView.naver?blogId=star_of_self&logNo=224006606640
- https://www.youtube.com/watch?v=nGaOExIaI7o: https://www.youtube.com/watch?v=nGaOExIaI7o
- https://www.hani.co.kr/arti/politics/bluehouse/1217954.html: https://www.hani.co.kr/arti/politics/bluehouse/1217954.html
- https://www.youtube.com/watch?v=c01-zdxO7XQ: https://www.youtube.com/watch?v=c01-zdxO7XQ
- https://zetaplan.com/?kboard_content_redirect=2091: https://zetaplan.com/?kboard_content_redirect=2091
- https://kbthink.com/news-list/view.html?newsId=20250513134247878: https://kbthink.com/news-list/view.html?newsId=20250513134247878
- https://www.kdi.re.kr/eng/research/economy: https://www.kdi.re.kr/eng/research/economy
- https://www.koreaherald.com/article/10552487: https://www.koreaherald.com/article/10552487
- https://www.coface.com/news-economy-and-insights/business-risk-dashboard/country-risk-files/south-korea: https://www.coface.com/news-economy-and-insights/business-risk-dashboard/country-risk-files/south-korea
- https://biz.chosun.com/en/en-policy/2025/07/29/NSV33WHB3JHLNIP2G5FY4WJ4N4/: https://biz.chosun.com/en/en-policy/2025/07/29/NSV33WHB3JHLNIP2G5FY4WJ4N4/
- https://plus.hankyung.com/apps/newsinside.view?aid=202506044694r&category=&sns=y: https://plus.hankyung.com/apps/newsinside.view?aid=202506044694r&category&sns=y
- https://welaunch.kr/post/welaunch/%EC%9D%B4%EC%9E%AC%EB%AA%85-%EC%A0%95%EB%B6%80-%EC%B6%9C%EB%B2%94-%EC%8A%A4%ED%83%80%ED%8A%B8%EC%97%85-%EC%83%9D%ED%83%9C%EA%B3%84%EC%97%90-%EB%AF%B8%EC%B9%A0-%EC%98%81%ED%96%A5%EA%B3%BC-%EC%A0%84%EB%A7%9D: https://welaunch.kr/post/welaunch/%EC%9D%B4%EC%9E%AC%EB%AA%85-%EC%A0%95%EB%B6%80-%EC%B6%9C%EB%B2%94-%EC%8A%A4%ED%83%80%ED%8A%B8%EC%97%85-%EC%83%9D%ED%83%9C%EA%B3%84%EC%97%90-%EB%AF%B8%EC%B9%A0-%EC%98%81%ED%96%A5%EA%B3%BC-%EC%A0%84%EB%A7%9D
- https://www.kcmi.re.kr/publications/pub_detail_view?syear=2023&zcd=002001016&zno=1729&cno=6140: https://www.kcmi.re.kr/publications/pub_detail_view?syear=2023&zcd=002001016&zno=1729&cno=6140
- https://marketin.edaily.co.kr/News/Read?newsId=03998326642203360: https://marketin.edaily.co.kr/News/Read?newsId=03998326642203360
- http://www.thedailymoney.com/news/articleView.html?idxno=1126413: http://www.thedailymoney.com/news/articleView.html?idxno=1126413
- https://www.fnnews.com/news/202509101835423897: https://www.fnnews.com/news/202509101835423897
- https://www.hankyung.com/article/2025091051606: https://www.hankyung.com/article/2025091051606
- https://kbthink.com/news-list/view.html?newsId=20250910140015182: https://kbthink.com/news-list/view.html?newsId=20250910140015182
- https://www.seoulfn.com/news/articleView.html?idxno=606452: https://www.seoulfn.com/news/articleView.html?idxno=606452
- https://www.smarttoday.co.kr/news/articleView.html?idxno=90869: https://www.smarttoday.co.kr/news/articleView.html?idxno=90869
- https://www.fsc.go.kr/no010101/85265?srchCtgry=&curPage=&srchKey=&srchText=&srchBeginDt=&srchEndDt=: https://www.fsc.go.kr/no010101/85265?srchCtgry&curPage&srchKey&srchText&srchBeginDt&srchEndDt
- https://v.daum.net/v/20250820184804849: https://v.daum.net/v/20250820184804849
- https://biz.sbs.co.kr/article/20000254463: https://biz.sbs.co.kr/article/20000254463
- https://biz.sbs.co.kr/article/20000252837: https://biz.sbs.co.kr/article/20000252837
- http://www.kgmaeil.net/news/articleView.html?idxno=502981: http://www.kgmaeil.net/news/articleView.html?idxno=502981
- https://www.news1.kr/industry/sb-founded/5907990: https://www.news1.kr/industry/sb-founded/5907990
- https://v.daum.net/v/20250910164814356: https://v.daum.net/v/20250910164814356
- https://www.youtube.com/watch?v=TCPABlLXstQ: https://www.youtube.com/watch?v=TCPABlLXstQ
- https://www.hankyung.com/article/2025072871571: https://www.hankyung.com/article/2025072871571
- https://www.thescoop.co.kr/news/articleView.html?idxno=24396: https://www.thescoop.co.kr/news/articleView.html?idxno=24396
- https://www.policyanalyst.net/rankup_module/rankup_board/attach/edudata/%C0%FC%B6%F3%B3%B2%B5%B51%C8%B8%BA%B8%BC%F6%B1%B3%C0%B0/1.%C1%A4%C3%A5%C0%C7%BC%BA%B0%F8%BD%C7%C6%D0%BB%E7%B7%CA%BA%D0%BC%AE%B9%D7%B9%DF%C0%FC%B9%E6%BE%C8.pdf: https://www.policyanalyst.net/rankup_module/rankup_board/attach/edudata/%C0%FC%B6%F3%B3%B2%B5%B51%C8%B8%BA%B8%BC%F6%B1%B3%C0%B0/1.%C1%A4%C3%A5%C0%C7%BC%BA%B0%F8%BD%C7%C6%D0%BB%E7%B7%CA%BA%D0%BC%AE%B9%D7%B9%DF%C0%FC%B9%E6%BE%C8.pdf
- https://scholarworks.bwise.kr/cau/bitstream/2019.sw.cau/18760/1/%EC%A0%95%EC%B1%85%ED%98%95%EC%84%B1%20%EC%8B%A4%ED%8C%A8%20%EC%82%AC%EB%A1%80%EB%B6%84%EC%84%9D%20%EB%B0%8F%20%EA%B0%9C%EC%84%A0%EB%B0%A9%EC%95%88.pdf: https://scholarworks.bwise.kr/cau/bitstream/2019.sw.cau/18760/1/%EC%A0%95%EC%B1%85%ED%98%95%EC%84%B1%20%EC%8B%A4%ED%8C%A8%20%EC%82%AC%EB%A1%80%EB%B6%84%EC%84%9D%20%EB%B0%8F%20%EA%B0%9C%EC%84%A0%EB%B0%A9%EC%95%88.pdf
- https://www.venture.or.kr/home/kor/M818041228/board.do?deleteAt=N&act=detail&idx=cb00d1a0008a85e71a41b8741facbffe6637ada4b24d69c000018cb247b05315: https://www.venture.or.kr/home/kor/M818041228/board.do?deleteAt=N&act=detail&idx=cb00d1a0008a85e71a41b8741facbffe6637ada4b24d69c000018cb247b05315
- https://www.investnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=3001370: https://www.investnews.co.kr/news/articleView.html?idxno=3001370
- https://www.korea.kr/briefing/policyBriefingView.do?newsId=156587608: https://www.korea.kr/briefing/policyBriefingView.do?newsId=156587608
- https://www.bloter.net/news/articleView.html?idxno=629956: https://www.bloter.net/news/articleView.html?idxno=629956
- https://www.leeko.com/upload/news/newsLetter/2120/20250117085151835.pdf: https://www.leeko.com/upload/news/newsLetter/2120/20250117085151835.pdf
- https://image.starrich.co.kr/integration/ceo_files/(%EC%95%88%EA%B1%B4%EC%9E%90%EB%A3%8C)_%EC%84%A0%EC%A7%84_%EB%B2%A4%EC%B2%98%ED%88%AC%EC%9E%90_%EC%8B%9C%EC%9E%A5_%EB%8F%84%EC%95%BD%EB%B0%A9%EC%95%88_%EB%8C%80%EC%B1%85_%EB%B3%B8%EB%AC%B8-_%EC%B5%9C%EC%A2%85_1121.pdf: https://image.starrich.co.kr/integration/ceo_files/%28%EC%95%88%EA%B1%B4%EC%9E%90%EB%A3%8C%29_%EC%84%A0%EC%A7%84_%EB%B2%A4%EC%B2%98%ED%88%AC%EC%9E%90_%EC%8B%9C%EC%9E%A5_%EB%8F%84%EC%95%BD%EB%B0%A9%EC%95%88_%EB%8C%80%EC%B1%85_%EB%B3%B8%EB%AC%B8-_%EC%B5%9C%EC%A2%85_1121.pdf
- https://www.fsc.go.kr/po010101/79843?srchCtgry=&curPage=50&srchKey=&srchText=&srchBeginDt=&srchEndDt=: https://www.fsc.go.kr/po010101/79843?srchCtgry&curPage=50&srchKey&srchText&srchBeginDt&srchEndDt
- https://www.bizinfo.go.kr/cmm/fms/getImageFile.do;jsessionid=N8KVJ1eZ7DdF61oL11fvav5lw8yhguO78zfbWv24YmcjqYAZxMgc1MJKyOdO5vLg.ims_bizwas2_servlet_engine1?atchFileId=FILE_000000000640309&fileSn=0: https://www.bizinfo.go.kr/cmm/fms/getImageFile.do;jsessionid=N8KVJ1eZ7DdF61oL11fvav5lw8yhguO78zfbWv24YmcjqYAZxMgc1MJKyOdO5vLg.ims_bizwas2_servlet_engine1?atchFileId=FILE_000000000640309&fileSn=0
- https://www.youtube.com/watch?v=EHDKlm8a-YY: https://www.youtube.com/watch?v=EHDKlm8a-YY
- https://www.newstomato.com/readnews.aspx?no=1245594: https://www.newstomato.com/readnews.aspx?no=1245594
- https://www.sisajournal.com/news/articleView.html?idxno=270845: https://www.sisajournal.com/news/articleView.html?idxno=270845
- http://www.peoplepower21.org/Economy/1721938: http://www.peoplepower21.org/Economy/1721938
- https://www.fsc.go.kr/comm/getFile?srvcId=BBSTY1&upperNo=74476&fileTy=ATTACH&fileNo=4: https://www.fsc.go.kr/comm/getFile?srvcId=BBSTY1&upperNo=74476&fileTy=ATTACH&fileNo=4
- https://v.daum.net/v/20250829114836146?f=p: https://v.daum.net/v/20250829114836146?f=p
- https://www.mss.go.kr/site/smba/brdcststnVod/brdcststnVodView.do?ctgr_code=C03&searchSeq=ST_000000001231275: https://www.mss.go.kr/site/smba/brdcststnVod/brdcststnVodView.do?ctgr_code=C03&searchSeq=ST_000000001231275
- https://www.youtube.com/watch?v=qwg3rV7B4TU: https://www.youtube.com/watch?v=qwg3rV7B4TU
- https://www.bizinfo.go.kr/web/lay1/bbs/S1T157C164/AF/118/view.do?article_seq=84014: https://www.bizinfo.go.kr/web/lay1/bbs/S1T157C164/AF/118/view.do?article_seq=84014
- https://www.mss.go.kr/site/smba/ex/bbs/View.do?cbIdx=86&bcIdx=1055929&parentSeq=1055929: https://www.mss.go.kr/site/smba/ex/bbs/View.do?cbIdx=86&bcIdx=1055929&parentSeq=1055929
- https://www.news1.kr/industry/sb-founded/5155261: https://www.news1.kr/industry/sb-founded/5155261
- https://www.korea.kr/news/policyNewsView.do?newsId=148929110: https://www.korea.kr/news/policyNewsView.do?newsId=148929110
- https://biz.chosun.com/policy/policy_sub/2024/05/13/BRSHAROB4FBIDMKBVYO5YOBWRI/: https://biz.chosun.com/policy/policy_sub/2024/05/13/BRSHAROB4FBIDMKBVYO5YOBWRI/
- https://www.kvca.or.kr/Program/board/listbody.html?a_gb=board&a_cd=5&a_item=0&sm=3_1&po_no=7074: https://www.kvca.or.kr/Program/board/listbody.html?a_gb=board&a_cd=5&a_item=0&sm=3_1&po_no=7074
- https://www.unicornfactory.co.kr/article/2025073113312019877: https://www.unicornfactory.co.kr/article/2025073113312019877
- https://www.sejungilbo.com/news/articleView.html?idxno=54226: https://www.sejungilbo.com/news/articleView.html?idxno=54226
- https://news.einfomax.co.kr/news/articleView.html?idxno=4367691: https://news.einfomax.co.kr/news/articleView.html?idxno=4367691
- https://www.youtube.com/watch?v=WKEuqGT8lq0: https://www.youtube.com/watch?v=WKEuqGT8lq0
- https://news.einfomax.co.kr/news/articleView.html?idxno=4367701: https://news.einfomax.co.kr/news/articleView.html?idxno=4367701
- https://www.hankyung.com/article/202209281630Y: https://www.hankyung.com/article/202209281630Y
- http://www.koreatimes.com/article/1518591: http://www.koreatimes.com/article/1518591
- https://www.donga.com/news/Economy/article/all/20240426/124677379/1: https://www.donga.com/news/Economy/article/all/20240426/124677379/1
- https://www.joongang.co.kr/article/25311719: https://www.joongang.co.kr/article/25311719
- https://techbrew.co.kr/news/?bmode=view&idx=166175346: https://techbrew.co.kr/news/?bmode=view&idx=166175346
- https://zuzu.network/resource/blog/opinion-230328/: https://zuzu.network/resource/blog/opinion-230328/
- https://www.bizinfo.go.kr/web/lay1/bbs/S1T122C128/AS/74/view.do?pblancId=PBLN_000000000112827: https://www.bizinfo.go.kr/web/lay1/bbs/S1T122C128/AS/74/view.do?pblancId=PBLN_000000000112827
- https://www.seumtax.com/insights/publications/1078: https://www.seumtax.com/insights/publications/1078
- https://zuzu.network/resource/guide/option-exercise-tax-exemption/: https://zuzu.network/resource/guide/option-exercise-tax-exemption/
- https://www.venturesquare.net/877700: https://www.venturesquare.net/877700
- https://www.korea.kr/briefing/policyBriefingView.do?newsId=148893723: https://www.korea.kr/briefing/policyBriefingView.do?newsId=148893723
- https://www.bizinfo.go.kr/cmm/fms/getImageFile.do;jsessionid=qWSExVScNZMsXFWuMylfKw1gUrybUA93hB87NDQF7hQfAK1YzUFHqOoaDInGjKlW.ims_bizwas2_servlet_engine1?atchFileId=FILE_000000000633180&fileSn=0: https://www.bizinfo.go.kr/cmm/fms/getImageFile.do;jsessionid=qWSExVScNZMsXFWuMylfKw1gUrybUA93hB87NDQF7hQfAK1YzUFHqOoaDInGjKlW.ims_bizwas2_servlet_engine1?atchFileId=FILE_000000000633180&fileSn=0
- https://www.kipf.re.kr/cmm/fms/FileDown.do;jsessionid=6CD5010D3B1F4203F49F4095B60CC9EE?atchFileId=FILE_000000000007227&fileSn=0: https://www.kipf.re.kr/cmm/fms/FileDown.do;jsessionid=6CD5010D3B1F4203F49F4095B60CC9EE?atchFileId=FILE_000000000007227&fileSn=0
- https://www.hankyung.com/article/202407170330i: https://www.hankyung.com/article/202407170330i
- https://www.unicornfactory.co.kr/article/2024111910345576901: https://www.unicornfactory.co.kr/article/2024111910345576901
- https://eiec.kdi.re.kr/policy/domesticView.do?ac=0000183955: https://eiec.kdi.re.kr/policy/domesticView.do?ac=0000183955
- https://www.hankyung.com/article/202307277070i: https://www.hankyung.com/article/202307277070i
- https://www.m-i.kr/news/articleView.html?idxno=1119927: https://www.m-i.kr/news/articleView.html?idxno=1119927
- https://m.hanwhawm.com:9090/main/finance/fundInfo/FI181_2_spat.cmd?inewsno=2GNSJWPU8D: https://m.hanwhawm.com:9090/main/finance/fundInfo/FI181_2_spat.cmd?inewsno=2GNSJWPU8D
- https://www.mpm.go.kr/flexer/index.jsp?FileDir=bbs_0000000000000192/20250210&SystemFileName=9c6688b8dee7b94e8.hwp&FileName=250120%5B%EB%B3%84%EC%B2%A82%5D+IPO+%EC%A0%9C%EB%8F%84%EA%B0%9C%EC%84%A0+%EB%B0%A9%EC%95%88.hwp&ftype=hwp: https://www.mpm.go.kr/flexer/index.jsp?FileDir=bbs_0000000000000192/20250210&SystemFileName=9c6688b8dee7b94e8.hwp&FileName=250120%5B%EB%B3%84%EC%B2%A82%5D+IPO+%EC%A0%9C%EB%8F%84%EA%B0%9C%EC%84%A0+%EB%B0%A9%EC%95%88.hwp&ftype=hwp
- https://www.kimchang.com/ko/insights/detail.kc?sch_section=4&idx=31796: https://www.kimchang.com/ko/insights/detail.kc?sch_section=4&idx=31796
- https://www.bkl.co.kr/law/insight/newsletter/detail?searchCondition=&searchKeyword=&searchDateFrom=&searchDateTo=&orderBy=orderByNew&pageIndex=1&whichOne=NEWSLETTER&menuType=law&lawNo=&expertNo=&newsletterNo=5917&memberNo=&fieldNo=&lang=ko&logFunction=: https://www.bkl.co.kr/law/insight/newsletter/detail?searchCondition&searchKeyword&searchDateFrom&searchDateTo&orderBy=orderByNew&pageIndex=1&whichOne=NEWSLETTER&menuType=law&lawNo&expertNo&newsletterNo=5917&memberNo&fieldNo&lang=ko&logFunction
- https://www.fsc.go.kr/no010101/83895?srchCtgry=&curPage=16&srchKey=&srchText=&srchBeginDt=&srchEndDt=.: https://www.fsc.go.kr/no010101/83895?srchCtgry&curPage=16&srchKey&srchText&srchBeginDt&srchEndDt=.
- https://www.etnews.com/20240628000280: https://www.etnews.com/20240628000280
- https://www.korcham.net/FileWebKorcham/Sgi/SGI_%EC%A7%80%EC%86%8D%EC%A0%95%EC%83%81%EB%A6%AC%ED%8F%AC%ED%8A%B8_2022_6%ED%98%B8%ED%98%81%EC%8B%A0_%EC%B0%BD%EC%97%85%EC%83%9D%ED%83%9C%EA%B3%84_%EC%A1%B0%EC%84%B1%EC%9D%84_%EC%9C%84%ED%95%9C_%EA%B3%BC%EC%A0%9C_%EC%9B%B9%EC%9A%A9.pdf: https://www.korcham.net/FileWebKorcham/Sgi/SGI_%EC%A7%80%EC%86%8D%EC%A0%95%EC%83%81%EB%A6%AC%ED%8F%AC%ED%8A%B8_2022_6%ED%98%B8%ED%98%81%EC%8B%A0_%EC%B0%BD%EC%97%85%EC%83%9D%ED%83%9C%EA%B3%84_%EC%A1%B0%EC%84%B1%EC%9D%84_%EC%9C%84%ED%95%9C_%EA%B3%BC%EC%A0%9C_%EC%9B%B9%EC%9A%A9.pdf
- https://eiec.kdi.re.kr/policy/callDownload.do?num=251439&filenum=4&dtime=20240513190439: https://eiec.kdi.re.kr/policy/callDownload.do?num=251439&filenum=4&dtime=20240513190439
- https://industryjournal.co.kr/news/242654: https://industryjournal.co.kr/news/242654
- https://www.mss.go.kr/site/smba/ex/bbs/View.do?cbIdx=86&bcIdx=1042435&parentSeq=1042435: https://www.mss.go.kr/site/smba/ex/bbs/View.do?cbIdx=86&bcIdx=1042435&parentSeq=1042435
- https://repository.kisti.re.kr/bitstream/10580/19062/1/KISTI%20%EC%9D%B4%EC%8A%88%EB%B8%8C%EB%A6%AC%ED%94%84%20%EC%A0%9C71%ED%98%B8.pdf: https://repository.kisti.re.kr/bitstream/10580/19062/1/KISTI%20%EC%9D%B4%EC%8A%88%EB%B8%8C%EB%A6%AC%ED%94%84%20%EC%A0%9C71%ED%98%B8.pdf
- https://mss.go.kr/site/smba/ex/bbs/View.do?cbIdx=86&bcIdx=1060740: https://mss.go.kr/site/smba/ex/bbs/View.do?cbIdx=86&bcIdx=1060740
- https://www.krihs.re.kr/krihsLibraryDictionary/bbsView.es?pageIndex=32&num=86507: https://www.krihs.re.kr/krihsLibraryDictionary/bbsView.es?pageIndex=32&num=86507
- http://www.kglobaltimes.com/news/articleView.html?idxno=25226: http://www.kglobaltimes.com/news/articleView.html?idxno=25226
- https://www.sciencetimes.co.kr/?p=114717: https://www.sciencetimes.co.kr/?p=114717
- https://www.kcmi.re.kr/common/downloadw?fid=16552&fgu=002002&fty=004003: https://www.kcmi.re.kr/common/downloadw?fid=16552&fgu=002002&fty=004003
- https://www.thescoop.co.kr/news/articleView.html?idxno=50514: https://www.thescoop.co.kr/news/articleView.html?idxno=50514
- https://overseas.mofa.go.kr/oecd-ko/brd/m_8516/view.do?seq=1344357&srchFr=&srchTo=&srchWord=&srchTp=&multi_itm_seq=0&itm_seq_1=0&itm_seq_2=0&company_cd=&company_nm=: https://overseas.mofa.go.kr/oecd-ko/brd/m_8516/view.do?seq=1344357&srchFr&srchTo&srchWord&srchTp&multi_itm_seq=0&itm_seq_1=0&itm_seq_2=0&company_cd&company_nm
- https://www.actuia.com/kr/actors/bpifrance/: https://www.actuia.com/kr/actors/bpifrance/
- https://goover.ai/report-detail/go-public-report-ko-1679a77a-5ebc-46c4-a502-cc6d95657a5c-0-0: https://goover.ai/report-detail/go-public-report-ko-1679a77a-5ebc-46c4-a502-cc6d95657a5c-0-0
- https://www.stepi.re.kr/common/report/Download.do?reIdx=1040&cateCont=A0201&streFileNm=43293713-afa4-4969-84c3-a2da29dc7bbf.pdf&downCont=0: https://www.stepi.re.kr/common/report/Download.do?reIdx=1040&cateCont=A0201&streFileNm=43293713-afa4-4969-84c3-a2da29dc7bbf.pdf&downCont=0
- https://kusco.org/wp/wp-content/uploads/2020/02/%EB%AF%B8%EA%B5%AD-SBIR-%ED%94%84%EB%A1%9C%EA%B7%B8%EB%9E%A8-%EC%86%8C%EA%B0%9C-%ED%98%81%EC%8B%A0-%EA%B8%B0%EC%97%85%ED%83%84%EC%83%9D%EC%9D%98-%EB%B0%B0%EA%B2%BD.pdf: https://kusco.org/wp/wp-content/uploads/2020/02/%EB%AF%B8%EA%B5%AD-SBIR-%ED%94%84%EB%A1%9C%EA%B7%B8%EB%9E%A8-%EC%86%8C%EA%B0%9C-%ED%98%81%EC%8B%A0-%EA%B8%B0%EC%97%85%ED%83%84%EC%83%9D%EC%9D%98-%EB%B0%B0%EA%B2%BD.pdf
- https://zobaksd.com/2015/08/29/%EB%AF%B8%EA%B5%AD-%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%9D%98-sbir-small-business-innovation-research/: https://zobaksd.com/2015/08/29/%EB%AF%B8%EA%B5%AD-%EC%A0%95%EB%B6%80%EC%9D%98-sbir-small-business-innovation-research/
- https://www.k-rnd.net/news/articleView.html?idxno=193: https://www.k-rnd.net/news/articleView.html?idxno=193
- https://www.goingvc.com/post/crisis-resilience-in-vc-how-the-industry-responds-to-economic-challenges: https://www.goingvc.com/post/crisis-resilience-in-vc-how-the-industry-responds-to-economic-challenges
- https://cepr.org/voxeu/columns/venture-capital-backed-innovation-and-recessions: https://cepr.org/voxeu/columns/venture-capital-backed-innovation-and-recessions
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8417668/: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8417668/
- https://markets.businessinsider.com/news/stocks/stock-market-bubble-crash-2026-artificial-intelligence-ai-interest-rates-2024-4: https://markets.businessinsider.com/news/stocks/stock-market-bubble-crash-2026-artificial-intelligence-ai-interest-rates-2024-4
- https://www.goldmansachs.com/pdfs/insights/goldman-sachs-research/25-years-on-lessons-from-the-bursting-of-the-tech-bubble/redaction.pdf: https://www.goldmansachs.com/pdfs/insights/goldman-sachs-research/25-years-on-lessons-from-the-bursting-of-the-tech-bubble/redaction.pdf